De maakbare mens
Wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen bieden mogelijkheden om de gezonde mens te perfectioneren. Ook de gezondheidszorg krijgt in toenemende mate te maken met deze mogelijkheden. In de medische ethiek wordt dit thema aangeduid met enhancement.
Hieronder wordt verstaan: het gebruik van genetische, medische of farmacologische kennis voor verbetering van menselijke eigenschappen. Het ‘maken’ kan betrekking hebben op het herstel van iets dat niet perfect is.
Zo kreeg een vrouw, die ernstig was verminkt door een aanval van haar hond, een samengesteld donortransplantaat van neus, lippen en kin. Het ‘maken’ kan ook uitdrukking krijgen in de creatie van iets dat er voorheen niet was, bijvoorbeeld door vruchtbaarheidsbehandelingen en gentherapie.
Enhancement heeft een speciale positie in de gezondheidszorg, omdat de zorg plaatsvindt zonder dat er een medische indicatie voor is.
De discussie rondom enhancement speelt zich vooral af rond de vraag of er morele grenzen zijn aan het vormgeven van de mens. Morele reflectie houdt niet op bij het individu. Ook de samenleving kan gebaat zijn bij verbetering van eigenschappen van individuen. Anderzijds kan enhancement ook onwenselijke cultuurveranderingen of maatschappelijke ongelijkheid tot gevolg hebben.
Ethische kwesties:
- Enhancement suggereert verbetering. Toch draagt enhancement niet altijd bij aan de kwaliteit van leven en zijn er soms grote gezondheidsrisico’s aan verbonden. Mag de arts een verzoek tot enhancement weigeren?
- Wat is de rol van het lichaam voor de persoonlijke identiteit? Zijn de gevolgen van een ingreep beperkt of verandert de hele persoon mee na een verandering aan het lichaam?
- In hoeverre berust het verzoek om enhancement op een autonome keuze? Of is het verzoek een gevolg van sociale druk (mode, media, rages)? Mogen/moeten alle motivaties een gelijke rol spelen in de uiteindelijke beslissing voor een behandeling?
- Door hoge kosten zijn de behandelingen niet voor iedereen beschikbaar, dit zou ongelijkheid in de hand kunnen werken. Zou enhancement voor iedereen beschikbaar moeten zijn en dus vergoed moeten worden?
- In de gezondheidszorg bestaan lange wachtlijsten voor urgente behandelingen. Is het te rechtvaardigen dat de kostbare tijd van artsen, schaarse bedden en veel geld worden uitgegeven aan behandelingen zonder medische indicatie?