Telezorg in de thuiszorg
Telezorg of zorg op afstand is zorg waarbij zorgontvanger en zorgverlener zich niet op dezelfde plek bevinden. Telezorg is mogelijk door de inzet van informatie- en communicatietechnologie (ict), denk aan ict-middelen als on line monitoring met webcam, sensoren voor lichaamsfuncties, chat of bellen al dan niet met webcam.
Voor meer informatie: bekijk het filmpje over ‘Zorg op afstand’, uitgezonden op RLT 7.
Het meest in het oog springend is dat patiënt en zorgprofessional elkaar niet fysiek of dan toch minder frequent ontmoeten.
De verwachting is dat deze vorm van zorg in de nabije toekomst een grote zal toenemen. De technische mogelijkheden nemen toe en telezorg kan één van de oplossingen zijn voor de toenemende zorgvraag bij een schaarser aantal zorgprofessionals. Telezorg zal naar verwachting steeds vaker nabije zorg vervangen.
Mogelijke voordelen van gebruik telezorg
De meeste telezorg bevindt zich in de experimentele fase en is aanvullend op de bestaande zorg. Toch zijn er in dit stadium enkele (mogelijke) voordelen te benoemen. Voorbeelden daarvan zijn:
- telezorg kan 24-uurs zorg zijn en dus een intensivering van de zorg inhouden;
- minder zorgprofessionals zorgen voor meer patiënten;
- toegankelijker en directer (minder reis- en wachttijd) contact tussen patiënt, mantelzorger en zorgprofessional;
- toename mogelijkheden zelfmanagement bij de patiënt;
- meer bewegingsvrijheid en privacy voor de patiënt (minder vaak afspraken aan huis);
- preventie, uitstel en verkorting van opnames in ziekenhuis of verzorgingshuis.
Ondanks de voordelen bestaat rond telezorg ook aarzeling bij patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals. Deels is die terug te voeren op onbekendheid met telezorg. Bovendien is lang niet iedereen vertrouwd met ict-mogelijkheden in het algemeen.
Ethische overwegingen bij gebruik van telezorg
Aarzelingen ten aanzien van telezorg kunnen een ethische achtergrond hebben. Daarbij gaat het om de volgende aandachtspunten:
- afname van privacy: de veronderstelde toename van privacy kan op gespannen voet staan met apparatuur in de persoonlijke levenssfeer en informatie-uitwisselingen op internet;
- geen volledige vervanging van fysiek contact: een webcam kan goede zorg als een troostende arm om de schouder niet vervangen;
- verschuiving naar extra zorgtaken mantelzorger en patiënt door verschuiving van taken van de zorgprofessional naar mantelzorgers en patiënten;
- tijdelijk uitschakelen van monitoring via telezorg: de vraag is of en wanneer een patiënt echt vrij is om de telezorg te onderbreken;
- handelingsruimte patiënten: een potentieel intensieve controle door telezorg stelt de patiënt onder permanent medisch regime in plaats van zijn autonomie te versterken;
- het behouden van keuze in vormen van zorg: een nieuwe vorm van zorg roept de vraag op in welke mate patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals vrij blijven om te kiezen wat ze ervan willen overnemen of combineren met bestaande vormen van zorg;
- instemmen en bijstellen: terugkomen op wat is overeengekomen moet voor patiënten mogelijk blijven – bijzondere aandacht verdienen patiënten die door verlies van cognitieve functies niet meer weten waarmee ze hebben ingestemd.
Bij de ontwikkeling van een nieuwe vorm van zorg zijn er zowel ethische vragen als praktische vragen die ook ethische aspecten hebben. Voorbeelden van kwesties zijn de mogelijke tweedeling in patiëntengroepen, vragen omtrent verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, en gevolgen voor mantelzorgers.
Geen tweedeling in patiëntengroepen veroorzaken
Telezorg mag geen tweedeling tussen redzame en niet-redzame patiënten veroorzaken. Dit zou het geval zijn als de ontwikkeling van telezorg en ict vooral gericht is op mediawijze gebruikers met een goed sociaal netwerk. In ethisch opzicht is het daarom te verkiezen dat de ontwikkeling erop gericht is niet-zelfredzamen te ondersteunen en zelfredzamer te maken.
Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid verschuiven
Een ander punt van aandacht is dat telezorg sluipenderwijs medisch-verpleegkundige handelingen en verantwoordelijkheden bij patiënten en mantelzorgers kan leggen. Ook is het de vraag wie verantwoordelijk is voor het uitlezen van gezondheidsgevens die een patiënt opstuurt. En wie is eigenlijk aansprakelijk voor fouten door gebreken aan de apparatuur: de zorginstelling, de gebruiker of de leverancier?
Gevolgen voor mantelzorgers
Telezorg kan mantelzorgers ontlasten doordat zowel de patiënt als zijzelf gemakkelijker contact met de zorgverlener kunnen leggen. De telezorg stelt echter ook nieuwe eisen aan de mantelzorgers. Ze mogen niet afhaken omdat ze te weinig van ict weten, noch mogen ze extra worden belast door ict-taken van de patiënt ten behoeve van telezorg op zich te nemen, noch door extra zorgtaken.
Monitoring ontwikkeling telezorg
De vragen bij de ontwikkeling van telezorg zijn inherent aan het gegeven dat de meeste projecten nog in een pilot-stadium verkeren. Dit pleit voor een monitoring van de ontwikkeling van telezorg. In samenspraak met patiëntenverenigingen kunnen richtlijnen worden ontwikkeld voor de respectvolle omgang met patiënten door zorgverleners met oog voor de draagkracht van de omgeving. De overheid dient privacy en aansprakelijkheid te regelen door wet- en regelgeving.