Wils(on)bekwaamheid
Wils(on)bekwaamheid heeft te maken met het besluitvormingsvermogen van de patiënt. De centrale vraag is: heeft de patiënt de vermogens die nodig zijn om een bepaalde beslissing te nemen, bijvoorbeeld over zijn behandeling of over deelname aan wetenschappelijk onderzoek?
Een persoon is wilsbekwaam, als hij in staat is om zijn situatie reëel in te schatten, relevante informatie te begrijpen en de gevolgen van een besluit te overzien. Als hij dit niet kan is hij terzake ‘niet competent’ ofwel wilsonbekwaam.
Er is geen algemeen aanvaarde test of richtlijn voor het vaststellen van wilsbekwaamheid. Wel heeft de artsenorganisatie KNMG een stappenplan ontwikkeld voor de beoordeling van wilsbekwaamheid in het kader van de WGBO. Of iemand wilsonbekwaam is hangt ook af van de aard van de beslissing in kwestie. Wilsbekwaamheid dient per (type) beslissing beoordeeld te worden. Bijvoorbeeld: is iemand bekwaam om te beslissen al dan niet een operatie te ondergaan? Als hij ten aanzien daarvan wilsonbekwaam is, wil dit dus niet zeggen dat hij dat in alle opzichten is. Zo zijn verstandelijk gehandicapten in sommige opzichten wilsonbekwaam, maar hebben soms ook voldoende inzicht in hun eigen situatie om zelf te kunnen meebeslissen over een medische behandeling.
Ethische kwesties:
- Hoe moet men beoordelen of een persoon wilsonbekwaam is? Zijn daarbij alleen cognitieve en rationele vermogens relevant of ook emotionele aspecten? (Zie hiervoor themanummer Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie, vol 33, 2002, afl. 5)
- Wie moet beslissen over de medische behandeling van wilsonbekwame patiënten? En op grond van welke overwegingen?
- Hoe moeten zorgverleners in de dagelijkse praktijk omgaan met wilsonbekwame patiënten? In hoeverre is het bijvoorbeeld toelaatbaar om een dementerende in zijn vrijheid te beperken vanwege veiligheidsoverwegingen? (Zie hiervoor: Drang en informele dwang in de zorg Centrum voor ethiek en gezondheid (CEG)
- Onder welke voorwaarden is het toelaatbaar om wilsonbekwame personen deel te laten nemen aan medisch-wetenschappelijk, niet-therapeutisch onderzoek?