Drieluik eHealth

Verwacht: najaar 2019 / voorjaar 2020
Contactpersoon: Dhr. L. (Lucas) Cornips MPhil

Tekorten aan zorgverleners, een vergrijzende samenleving, stijgende zorgkosten. Maar gelukkig hebben we toch de technologie? Minder bezoek aan de dokter door gebruik van apps, robots als hulp in huis en sensoren om mensen die langer thuis blijven wonen, in de gaten te kunnen houden. Techoptimisten hebben groot vertrouwen in de belofte van diverse toepassingen van eHealth. Maar werken de apps en robots zoals we willen? Wat kunnen ze eigenlijk? En hoe zit het met privacy, verantwoordelijkheden en andere ethische vragen?

Minister Bruno Bruins heeft het CEG gevraagd om drie signalementen uit te brengen over verschillende toepassingen van eHealth: te weten (1) wearables en apps bij preventie, (2) robotisering in de langdurige zorg en (3) het gebruik van sensoren in de context van de Wmo.

1. Wearables en apps bij preventie

Het eerste signalement van het drieluik gaat over (het nastreven van) preventie met behulp van wearables en gezondheidsapps. Wearables zijn apparaatjes die op het lichaam worden gedragen en waarmee bepaalde parameters gemonitord kunnen worden. Denk aan hartslagmeters of fitbits, armbandjes die lichaamsbeweging registreren, maar ook aan smartphones. Vaak zijn wearables gekoppeld aan apps die de metingen aan de gebruiker presenteren. Mensen kunnen zo hun gezondheid of leefstijl in kaart brengen, of een app gebruiken als ondersteuning bij een ziekte. Via de wearables en apps kunnen er op de persoon toegespitste adviezen gegeven worden en in sommige gevallen kan een soort voorlopige diagnose gesteld worden. Het geloof in de mogelijkheden van eHealth wordt gereflecteerd in enkele zeer ambitieuze doelen die de rijksoverheid heeft gesteld. Zo vermeldt rijksoverheid.nl dat in 2019 (!) 75% van de chronisch zieken en kwetsbare ouderen zelf metingen moet kunnen doen en deze moet kunnen delen met hun zorgverlener. Tegen deze achtergrond is het begrijpelijk dat veel van de beleidsinitiatieven van de minister gericht zijn op het versnellen van en ‘opschalen’ van innovatieve eHealth toepassingen. Diverse ethische vragen rijzen. Wat voor expliciete of impliciete waardeoordelen over onze gezondheid brengen de apps mee? In hoeverre draagt eHealth echt bij aan het ethische ideaal van zelfmanagement, of autonomie? In hoeverre mogen bepaalde partijen iets met de data verkregen uit het gebruik van apps en wearables doen?

Het signalement over wearables zal in het najaar van 2019 worden gepubliceerd.

2. Robotisering in de langdurige zorg

Het tweede signalement in het drieluik gaat over robotisering in de langdurige zorg. Lea, Paro, Tessa, Zora, Obi, Aibo, Pepper, Pleo en Primo. Slimme rollators, slimme luiers, slimme horloges en slimme verzorgingshuizen. Verschillende robots vinden gestaag hun weg naar de Nederlandse zorgpraktijk. Diverse instellingen voor langdurige zorg in Nederland passen robots reeds toe, al is het gebruik nog vaak experimenteel. Hierbij valt te denken aan diverse soorten robots: robots die assisteren bij het uitvoeren van dagelijkse taken zoals schoonmaken of het aanbieden van medicijnen, robots die gedrag en gezondheid monitoren en robots die als ‘maatje’ dienen, of combinaties van voornoemde soorten. Zorgrobots kunnen helpen bij fysiek zware of repetitieve taken, of emotionele of cognitieve ondersteuning bieden. Maar naast deze voordelen rijst de vraag: moeten we ons zorgen maken over het gebruik van robots binnen de langdurige zorg? Hoe beïnvloedt (robot)technologie de waarden van zorg?

In het najaar van 2019 publiceren we het signalement over zorgrobots.

3. Het gebruik van sensoren in de context van de Wmo

Het derde signalement zal gaan over het gebruik van sensoren in de context van de Wmo. Het gaat om apparaten die in de ruimte of op het lichaam zijn geplaatst en informatie naar zorgverleners kunnen sturen. Mensen kunnen langer thuis blijven wonen, doordat zij met sensoren geholpen en in de gaten gehouden kunnen worden. Denk hierbij aan sensoren die alarm kunnen slaan als een oudere thuis is gevallen: lukt het nog om op te staan of is er hulp nodig? Of een route naar het toilet die automatisch wordt opgelicht als iemand ’s nachts uit bed opstaat. Hier spelen ethische vragen over privacy, autonomie en verantwoordelijk gebruik van data.

Dit signalement zal begin 2020 uitkomen.