Onder lichaamsmateriaal wordt verstaan: alle van het menselijk lichaam afgescheiden bestanddelen en foetaal materiaal, zoals bijvoorbeeld een haar, mondslijmvlies, beenmerg of een orgaan.

Toen in 2000 bleek dat bij het RIVM sinds 1994 bloed van pasgeborenen bij wie een hielprik gedaan was verzameld werd, kwam er meer publieke aandacht voor het gebruik van lichaamsmateriaal. Dat het bloed gebruikt werd voor wetenschappelijk onderzoek wisten de ouders niet.

Ethische kwesties:

  • Behoort iemand wiens lichaamsmateriaal wordt gebruikt ook te weten wat er mee gebeurt?
  • Kan iemand bezwaar maken tegen wetenschappelijk onderzoek met zijn of haar materiaal?
  • Hoe is het gesteld met de veiligheid van het materiaal?
  • Hoe moet worden omgegaan met de privacy van de personen van wie het lichaamsmateriaal afkomstig is?
  • Wat als de uitkomsten van onderzoek een voorspellende waarde hebben voor de toekomstige gezondheid van de betrokkene of diens naasten? Wat te doen als deze dit niet wil weten?
  • Wat te denken van commercieel gebruik van lichaamsmateriaal?

Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal

De Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (2003) heeft betrekking op de veiligheid en kwaliteit van lichaamsmateriaal dat kan worden gebruikt bij een geneeskundige behandeling. Doel van de WVKL is patiënten die lichaamsmateriaal ontvangen te beschermen tegen kwalitatief slecht of onveilig materiaal.

De WVKL verplicht ziekenhuizen om lichaamsmateriaal (organen en autoloog materiaal uitgezonderd) dat beschikbaar komt en bestemd is voor geneeskundige behandeling aan te bieden aan een door het ministerie van VWS erkende orgaanbank. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om:

  • navelstrengbloed
  • heupkoppen
  • beenmergtransplantaties
  • sperma dat wordt gebruikt voor de behandeling van onvruchtbaarheid.

De wet stelt nadere eisen aan het omgaan met lichaamsmateriaal. Deze eisen staan in het “Eisenbesluit lichaamsmateriaal”.

Lees meer over de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal

Eisenbesluit lichaamsmateriaal

De WVKL stelt eisen aan het omgaan met menselijk lichaamsmateriaal. Het gaat dan om het wegnemen, bewaren, bewerken, vervoeren en overdragen van lichaamsmateriaal. Deze eisen staan in het Eisenbesluit lichaamsmateriaal.