Telezorg of zorg op afstand is zorg waarbij zorgontvanger en zorgverlener zich niet op dezelfde plek bevinden. Volgens het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) is telezorg: “Alle zorg waarbij een zorgverlener niet fysiek aanwezig is”. Telezorg is een vorm van sHealth en is mogelijk door de inzet van informatie- en communicatietechnologie (ict), denk aan ict-middelen als online monitoring met mobiele technologie, sensoren voor lichaamsfuncties, chat of bellen al dan niet met webcam.

De technische mogelijkheden nemen toe en telezorg kan één van de oplossingen zijn voor de toenemende zorgvraag bij een schaarser aantal zorgprofessionals. Vormen van telezorg zijn Telemonitoring, Teleconsultatie en Telecoaching.

Mogelijke voordelen van gebruik telezorg

  • telezorg kan 24-uurs zorg zijn en dus een intensivering van de zorg inhouden;
  • minder zorgprofessionals zorgen voor meer patiënten;
  • toegankelijker en directer (minder reis- en wachttijd) contact tussen patiënt, mantelzorger en zorgprofessional;
  • toename mogelijkheden zelfmanagement bij de patiënt;
  • meer bewegingsvrijheid en privacy voor de patiënt (minder vaak afspraken aan huis);
  • preventie, uitstel en verkorting van opnames in ziekenhuis of verzorgingshuis.

Ondanks de voordelen bestaat rond telezorg ook aarzeling bij patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals. Deels is die terug te voeren op onbekendheid met telezorg. Bovendien is lang niet iedereen vertrouwd met ict-mogelijkheden in het algemeen.

Ethische overwegingen bij gebruik van telezorg

Aarzelingen ten aanzien van telezorg kunnen een ethische achtergrond hebben. Daarbij gaat het om de volgende aandachtspunten:

  • afname van privacy: de veronderstelde toename van privacy kan op gespannen voet staan met apparatuur in de persoonlijke levenssfeer en informatie-uitwisselingen op internet;
  • geen volledige vervanging van fysiek contact: een webcam kan goede zorg als een troostende arm om de schouder niet vervangen;
  • verschuiving naar extra zorgtaken mantelzorger en patiënt door verschuiving van taken van de zorgprofessional naar mantelzorgers en patiënten;
  • tijdelijk uitschakelen van monitoring via telezorg: de vraag is of en wanneer een patiënt echt vrij is om de telezorg te onderbreken;
  • handelingsruimte patiënten: een potentieel intensieve controle door telezorg stelt de patiënt onder permanent medisch regime in plaats van zijn autonomie te versterken;
  • het behouden van keuze in vormen van zorg: een nieuwe vorm van zorg roept de vraag op in welke mate patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals vrij blijven om te kiezen wat ze ervan willen overnemen of combineren met bestaande vormen van zorg;
  • instemmen en bijstellen: terugkomen op wat is overeengekomen moet voor patiënten mogelijk blijven – bijzondere aandacht verdienen patiënten die door verlies van cognitieve functies niet meer weten waarmee ze hebben ingestemd.  

Bij de ontwikkeling van een nieuwe vorm van zorg zijn er zowel ethische vragen als praktische vragen die ook ethische aspecten hebben. Voorbeelden van kwesties zijn de mogelijke tweedeling in patiëntengroepen, vragen omtrent verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, en gevolgen voor mantelzorgers.

Geen tweedeling in patiëntengroepen veroorzaken

Telezorg mag geen tweedeling tussen redzame en niet-redzame patiënten veroorzaken. Dit zou het geval zijn als de ontwikkeling van telezorg en ict vooral gericht is op mediawijze gebruikers met een goed sociaal netwerk. Het kan daarom te verkiezen zijn dat de ontwikkeling erop gericht is niet-zelfredzamen te ondersteunen en zelfredzamer te maken.

Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid verschuiven

Een ander punt van aandacht is dat telezorg sluipenderwijs medisch-verpleegkundige handelingen en verantwoordelijkheden bij patiënten en mantelzorgers kan leggen. Ook is het de vraag wie verantwoordelijk is voor het uitlezen van gezondheidsgevens die een patiënt opstuurt. En wie is eigenlijk aansprakelijk voor fouten door gebreken aan de apparatuur: de zorginstelling, de gebruiker of de leverancier?

Gevolgen voor mantelzorgers

Telezorg kan mantelzorgers ontlasten doordat zowel de patiënt als zijzelf gemakkelijker contact met de zorgverlener kunnen leggen. De telezorg stelt echter ook nieuwe eisen aan de mantelzorgers. Ze mogen niet afhaken omdat ze te weinig van ict weten, noch mogen ze extra worden belast door telezorg.