De laatste decennia is de aandacht voor ‘verpleegkundige ethiek’ enorm toegenomen. In vroeger tijden was het verplegen en verzorgen van zieken een taak die vooral werd uitgevoerd door nonnen en diaconessen. In de loop van de 20ste eeuw is deze taak uitgegroeid tot een echt beroep, gebaseerd op kennis en kunde: verpleegkunde.

Steeds meer verpleegkundigen zijn opgeleid aan HBO’s. De verpleegkundige praktijk wordt tegenwoordig wetenschappelijk onderzocht door verplegingswetenschappers. Verpleegkundigen anno nu werken in een turbulente omgeving. Er is een toename van kennis en kunde, er zijn technologische ontwikkelingen, veranderende organisatiestructuren in de zorg en patiënten zijn mondiger.

De verpleegkundige ontwikkelt zich bovendien in steeds meer subdisciplines. Er zijn verpleegkundigen die gespecialiseerd zijn in de oncologie, in de nierdialyse, in de neurologie, in IVF of in intensive care. En verpleegkundigen werken niet alleen in ziekenhuizen, maar ook in bijvoorbeeld verpleeghuizen, de thuiszorg en in hospices. Deze verregaande specialisering betekent onder meer dat er steeds intensiever samengewerkt moet worden. Niet alleen met artsen, maar ook met verpleegkundigen van aanpalende disciplines of met maatschappelijk werkers of diëtisten.

Een recente ontwikkeling is de zogenaamde taakherschikking in de zorg. Verpleegkundigen nemen steeds vaker bepaalde taken van dokters over. Niet altijd is de kennis en deskundigheid van een arts nodig om een vraag van een patiënt te beantwoorden. Uit onderzoek blijkt dat goed opgeleide verpleegkundigen zeer wel in staat zijn een deel van de taken van een arts over te nemen. In dat kader zijn nieuwe beroepen ontwikkeld als de physician-assistent en nurse-practioner.

Al deze ontwikkelingen maken dat het noodzakelijk dat verpleegkundigen vaker nadenken over morele vragen waar ze in de praktijk mee geconfronteerd worden. De laatste decennia is de aandacht voor ‘verpleegkundige ethiek’ dan ook enorm toegenomen.

Ethische kwesties:

  • Hoe moet je als verpleegkundige omgaan met zaken die een patiënt in vertrouwen vertelt en dus onder het beroepsgeheim vallen, maar die ook relevant zijn voor de medische behandeling?
  • Wat is de rol van de verpleegkundige wanneer een patiënt om euthanasie verzoekt?
  • Hoe moeten verpleegkundigen omgaan met besluiten van artsen die tegen hun professionele overtuiging ingaan?
  • Welke rol zouden verpleegkundigen moeten spelen in commissies ethiek in instellingen?
  • Hoe om te gaan met een Marokkaanse patiënt die een aantal keren per dag naar de gebedsruimte wil, maar die gezien zijn fysieke conditie in bed zou moeten blijven? (uit Op zoek naar evenwicht, zie publicaties).
  • Dwingend en eisend gedrag van patiënten en hun familie jegens zorgverleners neemt toe. Wat betekent dat voor de arbeidsatisfactie en de morele houding van verpleegkundigen?
  • Hoe moeten ambulanceverpleegkundigen goede zorg verlenen terwijl een agressieve benadering van omstanders tijdens het verlenen van eerste hulp toeneemt?

Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg

De Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg, de Wet BIG, regelt de zorgverlening door beroepsbeoefenaren. Alleen wie in het register is ingeschreven, mag de door de wet beschermde titel voeren. De deskundigheid van de geregistreerde beroepsbeoefenaren is hiermee voor iedereen herkenbaar.

Lees meer over de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg