In het geval van een pandemie – een infectieziekte die wereldwijd optreedt, zoals de Mexicaanse griep of het Ebolavirus – kan er schaarste ontstaan op de intensive care: er is immers een beperkt aantal bedden beschikbaar. Niet alle patiënten die daarvoor in aanmerking komen kunnen worden opgenomen en behandeld. Als de vraag het aanbod overstijgt, moet er een keuze gemaakt worden tussen patiënten op basis van bepaalde criteria, ook wel ‘selectie’ of ‘triage’ genoemd.

In 2009 deed zich een grieppandemie voor, die bekend werd als ‘de Mexicaanse griep’. Het dreigde een grieppandemie te worden met grote gevolgen. Gelukkig viel het mee, selectie heeft niet hoeven plaatsvinden. Een volgende keer kan het anders gaan. Het vaststellen van selectiecriteria is complex, maar ook noodzakelijk aangezien er tijdens een crisis geen tijd is om afgewogen beslissingen te maken. Als er ad hoc beslissingen worden genomen in een situatie van absolute schaarste, dan zet dat de deur wijd open voor persoonlijke willekeur en levert dat onrechtvaardige situaties op. Een goede voorbereiding mede op basis van ethische afwegingen is dus van groot belang.

Bij selectie van patiënten is rechtvaardigheid in twee opzichten een leidend principe: ‘verdelende rechtvaardigheid’ en ‘procedurele rechtvaardigheid’. Bij verdelende rechtvaardigheid gaat het om een rechtvaardige verdeling van schaarse middelen: individuen en groepen worden (on)gelijk behandeld voor zover ze elkaars (on)gelijken zijn. Alleen een moreel relevant verschil rechtvaardigt dan ongelijke behandeling. Procedurele rechtvaardigheid wil zeggen dat voor het opstellen van inhoudelijk rechtvaardige protocollen, een eerlijk beslissingsproces nodig is. Gebrek aan consensus over wat een rechtvaardige verdeling is, maakt het des te belangrijker dat ook de procedure voor het opstellen van beleid rechtvaardig is.

Tijdens een crisis is er geen tijd voor deliberatie en weloverwogen keuzen. Toch moeten er lastige keuzen worden gemaakt met schrijnende gevolgen. Mensen die normaal gesproken voor medische zorg in aanmerking komen, zullen deze door schaarste op de intensive care niet ontvangen. Daarom is het van groot belang om een protocol klaar te hebben liggen waarin ethische afwegingen voor rechtvaardige selectie van patiënten expliciet worden genoemd.

Ethische kwesties:

  • Wat zijn rechtvaardige selectiecriteria? Wie er het slechtste aan toe is of juist wie de beste kansen heeft? Een jonge moeder boven een bejaarde man? Een kind of een arts?
  • Wanneer een behandeling eenmaal is gestart, mag deze dan worden beëindigd omdat er een nieuwe patiënt binnen komt die volgens de gehanteerde selectiecriteria voorrang zou hebben?
  • Mag je als arts eerst je eigen kind redden als er een ander kind staat te wachten dat evenveel kans op overleven heeft?
  • Wie mogen of moeten meepraten over het selectieprotocol?
  • Is een protocol nodig of brengt het teveel onrust onder de bevolking?
  • Is een protocol werkbaar in een situatie die wordt gekenmerkt door chaos?

Wet Publieke Gezondheid

Wet van 9 oktober 2008, houdende bepalingen over de zorg voor de publieke gezondheid (Wet publieke gezondheid)

Lees meer over de Wet Publieke Gezondheid