Wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen bieden mogelijkheden om de gezonde mens te perfectioneren. Ook de gezondheidszorg krijgt in toenemende mate te maken met deze mogelijkheden. In de medische ethiek wordt dit thema aangeduid met enhancement.

Hieronder wordt verstaan: het gebruik van genetische, medische of farmacologische kennis voor verbetering van menselijke eigenschappen. Het ‘maken’ kan betrekking hebben op het herstel van iets dat niet perfect is.

Zo kreeg een vrouw, die ernstig was verminkt door een aanval van haar hond, een samengesteld donortransplantaat van neus, lippen en kin. Het ‘maken’ kan ook uitdrukking krijgen in de creatie van iets dat er voorheen niet was, bijvoorbeeld door vruchtbaarheidsbehandelingen en gentherapie.

Enhancement heeft een speciale positie in de gezondheidszorg, omdat de zorg plaatsvindt zonder dat er een medische indicatie voor is.

De discussie rondom enhancement speelt zich vooral af rond de vraag of er morele grenzen zijn aan het vormgeven van de mens. Morele reflectie houdt niet op bij het individu. Ook de samenleving kan gebaat zijn bij verbetering van eigenschappen van individuen. Anderzijds kan enhancement ook onwenselijke cultuurveranderingen of maatschappelijke ongelijkheid tot gevolg hebben.

Ethische kwesties:

  • Enhancement suggereert verbetering. Toch draagt enhancement niet altijd bij aan de kwaliteit van leven en zijn er soms grote gezondheidsrisico’s aan verbonden. Mag de arts een verzoek tot enhancement weigeren?
  • Wat is de rol van het lichaam voor de persoonlijke identiteit? Zijn de gevolgen van een ingreep beperkt of verandert de hele persoon mee na een verandering aan het lichaam?
  • In hoeverre berust het verzoek om enhancement op een autonome keuze? Of is het verzoek een gevolg van sociale druk (mode, media, rages)? Mogen/moeten alle motivaties een gelijke rol spelen in de uiteindelijke beslissing voor een behandeling?
  • Door hoge kosten zijn de behandelingen niet voor iedereen beschikbaar, dit zou ongelijkheid in de hand kunnen werken. Zou enhancement voor iedereen beschikbaar moeten zijn en dus vergoed moeten worden?
  • In de gezondheidszorg bestaan lange wachtlijsten voor urgente behandelingen. Is het te rechtvaardigen dat de kostbare tijd van artsen, schaarse bedden en veel geld worden uitgegeven aan behandelingen zonder medische indicatie?

Embryowet

De Embryowet stelt grenzen aan en voorwaarden bij het gebruik van eicellen, zaadcellen en embryo’s voor andere doelen dan de eigen zwangerschap.

Volgens de Embryowet is het verboden:

  • met opzet identieke individuen geboren te laten worden (kloneren van mensen)
  • geslachtskeuzetechnieken toe te passen
  • erfelijk materiaal in de kern van eicellen, zaadcellen, of embryo’s te wijzigen (kiembaangentherapie)
  • cellen van menselijke embryo’s samen te voegen met dierlijke eicellen en omgekeerd (hybriden en chimaeren tot stand brengen)
  • embryo’s tot stand te brengen voor andere doelen dan zwangerschap, bijvoorbeeld voor de wetenschap
  • geslachtscellen en embryo’s te verhandelen.

Met de verboden wordt een duidelijke grens getrokken. De Embryowet regelt verder voor welke doelen eicellen, zaadcellen en embryo’s gebruikt mogen worden als ze niet, of niet meer, voor de eigen zwangerschap worden gebruikt. Die doelen zijn: donatie aan iemand die anders geen kind kan krijgen, wetenschappelijk onderzoek en het in kweek brengen van embryonale cellen.

Lees meer over de Embryowet

Wet bijzondere medische verrichtingen

De WBMV geeft de minister de mogelijkheid om bepaalde medische verrichtingen te regelen of te verbieden omdat dit wenselijk wordt geacht, gezien de maatschappelijke, ethische en juridische aspecten hieraan. Op basis van deze wet is er bijvoorbeeld een vergunningsplicht voor klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering en mag het laboratoriumdeel van ivf (buiten het lichaam tot stand brengen van menselijke embryo’s) alleen plaatsvinden met een vergunning.

In de wet staan eisen vermeld voor de toepassing van ivf en ivf/ICSI, het aantal centra (13), succespercentages van ivf per centra, het protocol dat de instelling moet maken om een vergunning te krijgen, voorlichting en begeleiding, ivf, slagingspercentages, bestemming en bewaartermijn van embryo’s, samenwerking met andere ziekenhuizen en protocollering. Bepaalde verrichtingen zijn op ethische gronden verboden of mogen alleen onder voorwaarden worden toegepast. Als het principe van marktwerking wordt ingevoerd in de zorg, zal een vergunning volgens de WBMV komen te vervallen.

Lees meer over de Wet bijzondere medische verrichtingen

Wet medisch- wetenschappelijk onderzoek met mensen

De Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) beoogt bescherming te bieden aan proefpersonen die deelnemen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek.

De WMO bevat speciale regels ter bescherming van wilsonbekwamen, zie art. 4-6 BW.

Lees meer over de Wet medisch- wetenschappelijk onderzoek met mensen